การศึกษาเปรียบเทียบคุณลักษณะที่ปรากฏผ่านเรือนพื้นถิ่นมลายู ระหว่างกรณีศึกษาภาคใต้ของประเทศไทยกับประเทศมาเลเซีย

เรื่อง: Shayangkoon

 

มิติทางสถาปัตยกรรม แนวความคิดของสถาปัตยกรรมที่ยั่งยืน การนำความรู้ แนวคิด ไอเดียของสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นมาปรับใช้ ข้อมูลที่เหมือนการปลูกต้นไม้ เพื่อให้ได้ผลที่ดีและยั่งยืนในระยะยาว

 

พี่ท็อป กุลพัชร กับหัวข้อ ‘การศึกษาเปรียบเทียบคุณลักษณะที่ปรากฏผ่านเรือนพื้นถิ่นมลายู ระหว่างกรณีศึกษาภาคใต้ของประเทศไทยกับประเทศมาเลเซีย’ แรงบันดาลใจที่นำไปสู่การต่อยอด กับสาขาสถาปัตยกรรมพื้นถิ่น มหาวิทยาลัยศิลปากร

 

 630514 01

 

 

Q : รบกวนเล่าถึงแบ็คกราวด์ให้ฟังหน่อยครับผม

 

A : ผมเริ่มจากเรียนจบครุศาสตร์ ที่สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าฯ ลาดกระบัง เป็นการเรียนการสอนแบบสถาปัตยกรรมหลัก ทำทีสิสเกี่ยวกับคอนโดมิเนียม อาคารสีเขียว แต่เริ่มมารู้จักกับงานศึกษาสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นมากขึ้น จากการที่ได้มาทำงานกับอาจารย์เกรียงไกร เกิดศิริ ครับ มาฝึกงานและทำโครงการวิจัยเกี่ยวกับศาสนสถานในพื้นที่จังหวัดลำปาง เชียงใหม่ ในตอนนั้นรู้สึกว่า มีอะไรให้น่าค้นหา และโอกาสอยู่มากมายเลยครับ ซึ่งผมคิดว่า ถ้ามาสนใจทำงานด้านวิชาการ ก็น่าจะมีความสุขที่ได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้ โดยแรงจูงใจก็คือยังอยากจะค้นหาตัวเอง และค้นหาโอกาสในการต่อยอดการออกแบบ หรือว่าที่จะทำงานในสายวิชาการ เป็นอาจารย์ เป็นนักวิจัยต่อไปในอนาคต

 

 

 630514 02

 

 

Q : ชอบอะไรในการมาเรียนสถาปัตย์พื้นถิ่นครับ

 

A : หลักๆ เลยคือการลงทำงานเก็บข้อมูลภาคสนาม ซึ่งค่อนข้างจะมีความโดดเด่น เพราะเวลาเรียนสายสถาปัตย์นั้น การทำงานเก็บข้อมูลภาคสนาม เป็นสิ่งสำคัญมากต่อกระบวนการพัฒนาความรู้ของเรา เพราะหากเราทำงานโดยอาศัยการเปิดดูแบบจากนิตยสารสถาปัตยกรรม หรือจากเวปไซต์ด้านการออกแบบ ดูกรณีศึกษา (Case Study) สุดท้ายแล้วเราจะได้เพียงสิ่งที่เรียกว่าสไตล์ เราจะได้ผลลัพธ์ออกมาในมิติเพียงรูปแบบ ซึ่งในท้ายที่สุดแล้ว งานที่เราสร้างสรรค์ออกมาจะเริ่มตีบตัน เพราะเราไม่เข้าใจมิติอื่นๆ ที่มันเป็นปัจจัยสำคัญ ที่ส่งผลต่อสถาปัตยกรรมนอกเหนือไปจากการออกแบบด้วยรูปแบบ หรือสไตล์เพียงอย่างเดียว ซึ่งผมคิดว่าการลงวิจัยภาคสนาม เป็นส่วนที่สำคัญ อันเป็นคุณลักษณะพื้นฐานของสถาปนิก ที่จะใช้ต่อยอดงานออกแบบสร้างสรรค์ในอนาคต

 

โดยในการลงเก็บข้อมูลภาคสนาม จะเป็นการใช้ทักษะการสำรวจรังวัดการเขียนแบบ เช่น การเขียนผังพื้น การเขียนรูปด้าน รูปตัด แล้วทำการรังวัด ซึ่งเป็นทักษะพื้นฐานของการเป็นสถาปนิก การเก็บข้อมูลแบบนี้จะทำกับสถาปัตยกรรม และผังบริเวณของพื้นที่ที่เราวิเคราะห์ในแลปวิจัย ผ่านการเขียนแบบ ทำกราฟิก เพื่อสื่อสารข้อมูลที่เราได้จากการสำรวจรังวัด ในทุกๆขั้นตอนของการทำงาน ตั้งแต่การค้นคว้าข้อมูลงานศึกษาที่เกี่ยวข้อง งานศึกษาในอดีต ปูมหลังของพื้นฐาน ข้อมูลเชิงประวัติศาสตร์ จนนำไปสู่การสำรวจภาคสนาม ทุกๆกระบวนการเหล่านี้จะทำให้เราพัฒนาทักษะที่หลากหลาย ขึ้นอยู่กับความสามารถ ความถนัด และความสุขของการทำงานในแต่ละทักษะนั้น

 

ซึ่งลักษณะเด่นอีกประการของสาขาสถาปัตย์พื้นถิ่นคือ ความหลากหลายของสนามวิจัย เนื่องจากเป็นหลักสูตรที่เปิดกว้างให้ผู้ที่มีพื้นฐานแตกต่างกันเข้ามาเรียนได้ โดยไม่จำเป็นต้องจบสถาปัตย์ ทำให้ความสนใจมีหลากหลาย และส่งผลต่อสนามวิจัยของเพื่อน พี่ น้อง แต่ละคน โดยมีธรรมเนียมของการช่วยกันเก็บข้อมูลในภาคสนามของเพื่อน สมมติว่าผมทำพื้นที่เรื่องเมืองเก่าในลพบุรี เพื่อนๆก็เข้ามาช่วยเก็บข้อมูล หรือเพื่อนผมอีกคนทำเกี่ยวกับความเปลี่ยนแปลงของประโยชน์ใช้สอยใต้ถุนบ้านภาคกลาง ก็เข้าไปช่วยเก็บข้อมูลตึกแถวในพื้นที่ที่มีจำกัด จุดนี้ก็เป็นจุดเด่นหนึ่งที่สำคัญของตัวหลักสูตร ที่เอื้อให้เกิดการศึกษาข้ามพื้นที่ และการศึกษาข้ามศาสตร์

 

 

 630514 03

 

 

Q : จากวิทยานิพนธ์ความน่าสนใจของ Space สามารถนำมาปรับใช้กับการออกแบบได้อย่างไรบ้างครับ

 

A : หากว่าเราเป็นนักออกแบบ สถาปนิกในปัจจุบัน เรื่องแบบนี้มันอาจค่อนข้างที่จะพร่าเลือน คติบางอย่างหากเราไม่เคยรับรู้ ไม่เคยได้สัมผัส หรือเราไม่เคยได้อ่าน เราจะไม่มีทางเข้าใจ เรื่องของประเพณี ขนบต่างวัฒนธรรมที่บรรจุอยู่ในสถาปัตยกรรมพื้นถิ่น เป็นร่องรอยของความรู้จํานวนมาก ซึ่งเราสามารถใช้การเก็บข้อมูลอย่างเป็นระบบ มาช่วยให้ข้อมูลที่กําลังจะสูญหายไปตามกาลเวลา ได้รับการวิเคราะห์ถึงปรากฏการณ์ของสังคม และมันก็เป็นผลดีต่อการออกแบบ

 

ผมอาจยกตัวอย่าง ในกรณีที่เราตีพิมพ์เป็นเปเปอร์ นําเสนองานทางวิชาการ หรือในท้ายที่สุดงานนั้นออกมาเป็นวิทยานิพนธ์ สิ่งนั้นจะคงอยู่เป็นองค์ความรู้ สถานะของงานคือองค์ความรู้ ที่เราเชื่อมั่นได้ว่ามันจะเป็นรากฐานให้กับโครงสร้างของ วัฒนธรรมให้กับสังคมเราต่อไป ซึ่งในมิติของการเป็นสถาปนิกหรือดีไซเนอร์ที่มีความต้องการจะสร้างสรรค์งาน จะสามารถนําองค์ความรู้นี้ไปใช้ได้ ดังนั้นองค์ความรู้ที่เกิดขึ้นจากการเก็บข้อมูลอย่างเป็นระบบ จึงมีความสําคัญอย่างมาก งานสร้างสรรค์ร่วมสมัยของญี่ปุ่นของโลกตะวันตก เราจะพบว่ามันเกิดขึ้นมาจากการสร้างสรรค์ที่วางอยู่บนพื้นฐานความรู้ที่เก็บมาอย่างเป็นระเบียบ ยกตัวอย่างเช่น การทําความเข้าใจต่อปรากฏการณ์ของเรือนไทย ซึ่งหากดูผิวเผินเพียงรูปแบบ แต่ไม่เข้าใจถึงคุณลักษณะของการจัดวางพื้นที่ภายในได้ เราจะไม่สามารถแยกออกได้เลยว่า เรือนไทยที่วางผังแบบสมมาตรสัมพันธ์กับการเป็นเรือนของชาวไทยเชื้อสายจีน เนื่องจากรูปแบบการวางผังพื้นแตกต่างจากเรือนไทยของคนไทยพื้นถิ่นลุ่มแม่น้ําเจ้าพระยา หรือการคลี่คลายรูปแบบของหลังคาที่เกิดขึ้นในเรือนพื้นถิ่นภาคใต้ สัมพันธ์ต่อลักษณะภูมิอากาศของภาคใต้ที่มีความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศสูง ซึ่งแต่เดิมได้รับอิทธิพลหลังคาจั่วแบบไทยภาคกลางจากอิทธิพลทางวัฒนธรรม แต่ได้ปรับเปลี่ยนให้เข้ากับสภาพแวดล้อมในระยะเวลาต่อมา สิ่งเหล่านี้ไม่สามารถอธิบายได้จากการเห็นปรากฏการณ์เพียง 1 หรือ 2 ตัวอย่างแล้วสรุปผล หากแต่จําเป็นต้องผ่านการเก็บข้อมูลอย่างเป็นระบบ ในปริมาณที่เพียงพอต่อการเป็นตัวแทนของปรากฏการณ์นั้นๆ ได้

 

 

 630514 04

 

 

Q : เราสามารถจุดประกายให้คนเห็นคุณค่าได้อย่างไร

 

A : ผมคิดว่าการทํางานในลักษณะนี้ ถึงแม้ว่าอาจจะเห็นผลช้า อันเป็นคุณลักษณะของการทําการวิจัยพื้นฐาน (Basic Research) ซึ่งไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะสรุปผลได้ในเร็ววัน เพราะจําเป็นต้องรัดกุมต่อการตอบคําถามในแต่ละคําถาม แต่อยากให้มองว่าในระหว่างทางของการหาคําตอบเหล่านั้น มันเต็มไปด้วยคุณค่าจากการเดินทาง ไม่ต่างอะไรกับการที่คุณปลูกต้นไมเยืนต้นขนาดใหญ่สักต้น ซึ่งมันย่อมใช้เวลามากกว่าไม้พุ่ม หรือไม้ล้มลุกที่ให้ผลผลิตไวกว่า แต่ผลลัพธ์ที่ได้จากการปลูกไม้ยืนต้นนี้มันมีความยั่งยืน และเป็นประโยชน์กับมิติอื่นๆในระยะยาว และในระหว่างทางของการศึกษา ในช่วงเวลาที่เราเฝ้าเพียรมุ่งมั่นเพื่อหาคําตอบ เพื่อเก็บรวบรวมย่อมต้องเจอทั้งอุปสรรค ความย่อท้อและเหนื่อยล้า แต่สิ่งเหล่านี้เองที่ช่วยเจียระไนให้นักวิจัยหรือตัวนักศึกษาได้ค้นพบคุณค่าภายในของตัวเอง ซึ่งคุณสมบัตินี้ไม่สามารถหาได้จากการใช้ Search Engine หรือลงเรียนคอร์สออนไลน์ไหนๆ แต่มันเกิดขึ้นจากความพยายามที่จะแก้ไขปัญหา ความพยายามที่จะสื่อสารสิ่งที่เราค้นพบ ความพยายามที่เราจะแบ่งปันมันออกไปให้กับคนอื่น ผมคิดว่าสิ่งนี้แหละครับที่จะจุดประกายให้คนรุ่นใหม่ หรือผู้ที่สนใจในมิติเชิงวัฒนธรรม ให้ได้ก้าวมาสัมผัสและลงมือค้นหาตัวเองไปกับมัน

 

เพราะความเป็นสถาปัตยกรรมพื้นถิ่น มันคือการศึกษาในผลงานของมนุษย์นอกขนบ ผลงานที่เกิดจากการด้นสด เหมือนการ Improvise ของเพลงแจ๊ส ของรําตัด มันเป็นงานสร้างสรรค์ของชาวบ้าน ของคนรุ่นปู่ รุ่นทวด ที่เขาพิสูจน์แล้วว่ามันตอบโจทย์ในช่วงเวลาหนึ่งได้ มองไปไกลหน่อย เช่นเทรนด์ในปัจจุบัน ที่คนสนใจในเรื่องของ Zero Waste กระแสสิ่งแวดล้อม การใช้วัสดุที่สัมพันธ์กันกับเรื่องของวัฒนธรรม การคํานึงถึงความเท่าเทียมในการเข้าถึงทรัพยากร สิ่งเหล่านี้ การศึกษาสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นสามารถเข้ามาเติมเต็มจิ๊กซอว์ ของคําถามต่อข้อกังขาเหล่านี้ได้ ซึ่งมันมีโมเดลที่หลากหลาย แล้วแต่ว่าคุณจะไปต่อยอดในมิติไหน

 

 

 630514 05

 

 

Q : ประทับใจอะไรในการเรียนสถาปัตยกรรมพื้นถิ่น ที่ศิลปากรครับ

 

A : ผมประทับใจหลายอย่างนะครับ สถาปัตยกรรมพื้นถิ่นมอบคุณค่าในการมองโลกแก่ผมในหลายมิติ เรื่องพื้นฐานอย่าง เพื่อนที่เรียน ด้วยกัน พี่ น้อง ทุกคนช่วยเปิดพรมแดนความรู้และโอกาสให้กับผม อาจารย์ในหลักสูตรเป็นผู้ทรงคุณวุฒิ และวัยวุฒิ อาจารย์ทุกท่านมีเมตตาสูง ให้คําแนะนํา คอยให้ตั้งคําถาม คอยกระตุ้นให้คิดในมุมที่ทวนกระแสหลัก ทุกๆ ท่านมีรูปแบบการใช้ชีวิต การสอนที่แตกต่าง และมีความหลากหลาย อันเป็นลักษณะเด่นที่สําคัญของตัวหลักสูตร นอกจากนี้ด้วยความที่หลักสูตรเอื้อให้เกิดการทําการวิจัยเชิงสหสัมพันธ์ (Correlation Research) ทําให้เราได้พัฒนาทักษะ องค์ความรู้ ในมิติที่กว้างขวาง เช่น ผมมีรุ่นพี่ที่มีความเชี่ยวชาญด้านการถ่ายภาพ บันทึกภาพเพื่อเล่าเรื่อง เค้าก็ไปทําการไปถ่ายภาพในเชิงมิติของสถาปัตยกรรมพื้นถิ่น ผมก็ได้เรียนรู้ในด้านนั้นจากการไปช่วยงาน เพราะเรามีความสนใจร่วมกันในสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นเป็นตัวกลาง ผมคิดว่าสิ่งนี้เป็นจุดเด่นที่สําคัญของตัวหลักสูตร พอเปิดกว้างก็ทําให้เราได้เครือข่ายของคนที่สนใจร่วมกันที่กว้างขวางแตกต่าง หรือการทําการอบรมเชิงปฏิบัติการ (Workshop) กับนักศึกษาและนักวิจัยในต่างแดน ก็เป็น การทํางานแบบข้ามพรมแดน ข้ามวัฒนธรรม ซึ่งอาศัยตัวกลางคือการเรียนรู้เพื่อทําความเข้าใจต่อมรดกทางวัฒนธรรมของสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นครับ

 

 

#archsu #VernacularArchitecture #ศิลปากร #สถาปัตย์พื้นถิ่น #สถาปัตย์ศิลปากร

 

 

Tel. 0-2221-5877 Fax. 0-2223-9288
architecsu@gmail.com
www.arch.su.ac.th
ผู้เข้าชมวันนี้:
720